Zespół Stevensa-Johnsona (Stevens-Johnson syndrome – SJS) i toksyczna nekroliza naskórka (toxic epidermal necrolysis – TEN) to rzadkie, ciężkie i potencjalnie śmiertelne reakcje nadwrażliwości typu IV, najczęściej indukowane przez leki, prowadzące do masywnej nekrozy keratynocytów. Obie jednostki stanowią różne oblicza tej samej choroby, różniącej się rozległością zmian na skórze i błonach śluzowych. Jednym z najczęściej zajętych narządów są oczy – nawet 80% pacjentów doświadcza objawów ocznych w ostrej fazie choroby, a u 90% rozwijają się przewlekłe postaci schorzeń okulistycznych w późniejszych etapach. Do najczęstszych powikłań należą ciężkie zapalenie spojówek, owrzodzenia rogówki, symblepharon, entropion, ektropion oraz ciężki zespół suchego oka.
W ostrej fazie kluczowe znaczenie ma szybka diagnostyka i leczenie obejmujące miejscowe glikokortykosteroidy, intensywne nawilżanie oraz, w przypadkach ciężkich, wczesną transplantację błony owodniowej na rogówkę, co może ograniczyć bliznowacenie i trwałe powikłania. Ważna jest również profilaktyka infekcji.
W fazie przewlekłej leczenie skupia się na łagodzeniu objawów i poprawie komfortu życia – stosuje się m.in. soczewki opatrunkowe, przeszczepy błony śluzowej i komórek nabłonka jamy ustnej. Chirurgiczne procedury są zarezerwowane dla najcięższych przypadków. W ostatnich latach rośnie znaczenie badań nad związkami pomiędzy genotypem HLA (human leukocyte antigen – HLA) a ryzykiem rozwoju okulistycznych powikłań zespołu Stevensa-Johnsona / toksycznej nekrolizy naskórka, co umożliwia w przyszłości profilaktykę u osób genetycznie predysponowanych. Kompleksowe i wczesne leczenie okulistyczne jest kluczowe dla ograni-czenia utraty widzenia oraz poprawy jakości życia pacjentów.
